Zapłodnienie jest to połączenie komórki płciowej męskiej, plemnika, z komórką jajową żeńską nazywaną oocytem lub jajeczkiem. Po zespoleniu jąder komórkowych tych komórek powstaje zygota.

Proces przygotowania komórek jajowych do zapłodnienia rozpoczyna się bardzo wcześnie. Już w pierwszych tygodniach życia płodowego różnicują się komórki, z których powstają komórki jajowe. Długi proces rozwoju komórek trwa do osiągnięcia dojrzałości płciowej, która następuje między 9 a 16 rokiem życia - średnio w wieku 13 lat.
Finalną fazą tego procesu są cyklicznie powtarzające się procesy owulacji – uwolnienia oocytu z pęcherzyka jajnikowego. To właśnie w tym momencie istnieje możliwość zajścia w ciążę w danym cyklu.

Komórki płciowe męskie charakteryzuje odmienny przebieg rozwoju. Pierwotne komórki męskie występują już u płodów, jednak zdolność do dalszego różnicowania się i namnażania uzyskują dopiero po osiągnięciu wieku dojrzewania – w wieku między 9 a 14 rokiem życia. Pełną zdolność do zapłodnienia uzyskują dopiero bezpośrednio przed połączeniem z komórką jajową po procesie kapacytacji – czyli zmian po przejściu przez jajowody.

Przez większość cyklu menstruacyjnego kobiety, gęsty, lepki śluz szyjkowy uniemożliwia plemnikom przedostanie się do macicy. Natomiast po pęknięciu pęcherzyka Graffa (dojrzałego pęcherzyka jajnikowego), gdy komórka jajowa przemieszcza się przez jajowód, na skutek zmian hormonalnych (zwiększona aktywność gestagenów) śluz ten zmienia biochemiczny skład oraz konsystencję, umożliwiając w ten sposób plemnikom swobodne przedostanie się do macicy i dalej do jajowodów.

Podczas stosunku płciowego setki milionów plemników dostają się do pochwy. Przemieszczają się one przez kanał szyjki macicy, macicę i dostają się do jajowodów. Właśnie tam, w miejscu zwanym bańką jajowodu, dochodzi do połączenia plemnika z komórką jajową, czyli zapłodnienia. Zajście w ciążę jest najbardziej prawdopodobne, gdy plemniki są już w jajowodzie, a komórka jajowa właśnie przedostaje się do jajowodu, a zatem jeśli stosunek seksualny odbędzie się tuż przed jajeczkowaniem.

Zajście w ciążę możliwe jest również podczas stosunku płciowego w trakcie lub tuż po owulacji, jeśli plemniki przedostaną się do jajowodów odpowiednio szybko.
Plemniki przemieszczają się z pochwy do bańki jajowodów w czasie od sześciu do dziesięciu godzin. Ograniczony jest również czas ich żywotności. Przyjmuje się, że plemniki mają zdolność zapłodnienia w ciągu około 48-72 godzin od ejakulacji, ale w sprzyjających warunkach nawet do 7 dni.

Komórka jajowa jest zdolna do zapłodnienia do 24 godzin. Okres, w którym może dojść do zapłodnienia to mniej więcej dziewięć dni: zaczyna się siódmego dnia prawidłowego cyklu, a kończy ok. doby po owulacji – piętnastego dnia prawidłowego cyklu.

Jeżeli nie dojdzie do zapłodnienia, komórka jajowa przemieszcza się dalej przez jajowód i macicę, a po 7-10 dniach wraz z krwawieniem miesięcznym jest usuwana na zewnątrz.

Jeśli jednak dojdzie do zapłodnienia, komórka jajowa zaczyna dzielić się jeszcze podczas przemieszczania przez jajowód. Mniej więcej po sześciu dniach od zapłodnienia komórka jajowa dociera do jamy macicy, gdzie przytwierdza się do śluzówki i zaczyna się w niej zagnieżdżać. Może się jednak zdarzyć, że z różnych powodów komórka jajowa dotrze z opóźnieniem do jamy macicy i pomimo zapłodnienia, nie dojdzie do jej zagnieżdżenia i dalszego rozwoju ciąży. Mówimy wówczas o naturalnym mikroporonieniu. W takich sytuacjach wcześnie wykonany test ciążowy może pokazać 2 kreski (test pozytywny) aby po kilku dniach wykazać brak ciąży: jedna kreska kontrolna (test negatywny).

Konsultacja medyczna: dr nauk med. Adam Mościcki, specjalista ginekolog - położnik