Choroby przenoszone drogą płciową, dawniej zwane wenerycznymi, to grupa chorób zakaźnych i pasożytniczych, które przenoszone są drogą kontaktów seksualnych. Przez pojęcie to rozumiemy schorzenia zakaźne (choroby infekcyjne) przenoszone głównie w wyniku kontaktu płciowego lub innych kontaktów seksualnych. Objawy tych schorzeń zlokalizowane są przede wszystkim w narządach płciowych, ale mogą dotyczyć również wszystkich innych układów i narządów.

Chorobom wenerycznym poświęca się mało uwagi, wyjątkiem tu jest AIDS. Choroby przenoszone drogą płciową można podzielić na: choroby wirusowe, choroby bakteryjne oraz choroby wywołane przez grzyby i pierwotniaki.

Wirusowe choroby przenoszone drogą płciową:

AIDS

Zespół nabytego niedoboru odporności - choroba wywołana przez wirusa HIV, który atakuje i niszczy ludzki układ immunologiczny, powodując ciężkie zakażenia i w konsekwencji prowadzi do śmierci. Zakażenie HIV przenosi się przez kontakt z krwią osoby zakażonej (np. poprzez używanie niewysterylizowanej igły, strzykawek, żyletek, przyjmowanie niekontrolowanych preparatów krwiopochodnych, przy transfuzji krwi, dializie, przeszczepach), przez kontakt seksualny (w spermie i wydzielinie pochwowej znajdują się zainfekowane wirusem komórki), przez łożysko podczas ciąży i porodu oraz przez mleko zakażonej matki podczas karmienia piersią. Największe stężenie wirusa znajduje się we krwi i spermie osób zakażonych, szczególnie niebezpieczne jest zakażenie przez krew.
AIDS jest jedną z najczęściej występujących chorób przenoszonych drogą płciową.  

Wyróżniamy cztery stadia przebiegu choroby: 

Stadium I: występuje w 2-3 tygodniu od zakażenia, mniej więcej u 20% chorych przebiega z objawami grypowymi.

Stadium II: infekcja przebiega bezobjawowo i może trwać wiele tygodni.

Stadium III: uogólniona limfadenopatia, przebiega z powiększeniem węzłów chłonnych.

Stadium IV: AIDS pełnoobjawowy – załamanie się systemu odpornościowego.

Czas od zakażenia do wystąpienia pełnoobjawowego AIDS może się różnić, jednak przeciętnie ten okres trwa około kilku lat.  

Objawy AIDS 

Długotrwałe zmęczenie i osłabienie bez wyraźnej przyczyny, spadek aktywności, powiększenie węzłów chłonnych, utrzymująca się podwyższona temperatura ciała, nocne poty, spadek masy ciała bez wyraźnej przyczyny, utrzymujący się kaszel lub ból gardła bez wyraźnej przyczyny, duszność, długo trwające przeziębienia, biegunki, łatwo powstające wybroczyny lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny.

Zaawansowany AIDS prowadzi do nieodwracalnych zmian w mózgu i w obwodowym układzie nerwowym. Często występują infekcje, które u osób zdrowych zdarzają się sporadycznie - należą do nich uogólniona toksoplazmoza, często zapalenie płuc wywołane przez Pneumocistis carinii, infekcje drożdżakowe narządów wewnętrznych, ropne zapalenie skóry, cytomegalia (choroba gruczołów ślinowych). Inną cechą charakterystyczną dla zaawansowanego AIDS są niektóre choroby nowotworowe: mięsak Kaposiego, chłoniaki nieziarnicze, inwazyjny rak szyjki macicy.

Mimo znacznego postępu w terapii antyretrowirusowej oraz dostępnych coraz to nowych preparatów, które w różnych punktach uchwytu blokują namnażanie się i rozwój wirusa, na razie całkowite wyleczenie AIDS nie jest możliwe. Obecnie stosowane leczenie – HAART (wysoce aktywna terapia antyretrowirusowa), zmniejsza ilość wirusów we krwi do niewykrywalnego poziomu, a nawet umożliwia częściową odbudowę układu odpornościowego. Dlatego też można stwierdzić, że aktualny stan wiedzy pozwala na minimalizację skutków choroby oraz prowadzanie komfortowego życia przez wiele lat, mimo braku całkowitego wyleczenia. Zgodnie ze starą medyczną prawdą, lepiej jest zapobiegać niż leczyć i dlatego aby chronić się przed chorobą, należy unikać ryzykownego współżycia seksualnego z nieznanymi partnerami oraz zawsze należy pamiętać o stosowaniu prezerwatywy.

Najważniejsza w walce z AIDS jest profilaktyka i unikanie sytuacji i zachowań ryzykownych.

OPRYSZCZKA NARZĄDÓW PŁCIOWYCH (Herpes genitalis)

Choroba wywołana jest zwykle przez wirus HSV-2, rzadziej HSV-1. Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt płciowy. Powikłaniem zakażenia wirusem HSV-2 może być zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. U kobiet ciężarnych istnieje potencjalne ryzyko infekcji wewnątrzmacicznej lub porodowego zakażenia noworodków, które związane jest z ciężkim zapaleniem ośrodkowego układu nerwowego i wysoką śmiertelnością.

Charakterystyczne dla tych zakażeń są zmiany pęcherzykowe pojawiające się na wargach sromowych, w pochwie, na kroczu, czasami na wewnętrznej powierzchni ud, pośladkach, a także na szyjce macicy. Pierwsze zmiany pojawiają się po kilku dniach od zakażenia. Poprzedzają je nieprzyjemny ból i pieczenie w okolicy, gdzie później pojawiają się pęcherzyki. Zakażenie opryszczką dotyczy również mężczyzn - u nich zmiany pojawiają się na żołędziu i napletku, czasem również w cewce moczowej. 

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY typu A, B, C (Hepatitis A, Hepatitis B, Hepatitis C)

Jest kilka rodzajów wirusów zapalenia wątroby. Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) wywołuje wirus typu A (HAV), typu B (WZW B) wywołuje wirus typu B (HBV) i typu C (WZW C) wywołuje wirus typu C (HCV).

Do zakażenia dochodzi przez kontakt z krwią i niesterylnym sprzętem medycznym użytym do zabiegów, ale także poprzez kontakt seksualny. Wirus typu C (HCV) wywołuje ostre oraz przewlekłe zapalenie wątroby typu C. Choroba rozwija się przez wiele lat bezobjawowo i powoduje stopniowe niszczenie wątroby prowadzące do marskości i raka wątroby. Podczas przebiegu WZW typu C mogą wystąpić następujące objawy: wodobrzusze, żylaki, krwawienia przełyku, żółtaczka, zaburzenia psychiczne, śpiączka wątrobowa. Zakażenie tym wirusem przez kontakt seksualny nie jest częste, ale ryzyko wzrasta przy kontaktach analnych i w czasie miesiączki. 

ZAKAŻENIE WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO HPV (Human Papilloma Virus) 

Zakażenie wirusem HPV jest jednym z najczęstszych schorzeń przekazywanych drogą płciową. Typowy zespół objawów to: wystąpienie zmian brodawkowych tzw. kłykcin kończystych w obrębie sromu, pochwy, krocza lub odbytu. Zakażenie może prowadzić do wystąpienia raka narządów płciowych, a w szczególności do raka szyjki macicy. W prawie wszystkich przypadkach raka szyjki macicy i stanach przedrakowych, a także raka sromu, pochwy i odbytnicy, znajduje się DNA wirusów brodawczaka typu 16 lub 18.

Wykonywanie regularnych badań cytologicznych pozwala na wczesne wykrycie zakażenia wirusem HPV. Istnieją szczepionki przeciw wymienionym kancerogennym typom wirusa. W wielu krajach szczepienia te są w pełni refundowane. W Polsce, w wielu miastach, gminy prowadzą programy bezpłatnych szczepień przeciw zakażeniom wirusem HPV. Stosowanie prezerwatywy w znacznym stopniu zmniejsza ryzyko infekcji.

Konsultacja medyczna: dr nauk med. Adam Mościcki, specjalista ginekolog - położnik