Badanie ginekologiczne, zwłaszcza to pierwsze, często odbierane jest przez kobiety jako naruszenie ich sfery intymnej. Wiele kobiet, w szczególności młodych, które decydują się na pierwszą wizytę u ginekologa, przeżywa rozterki, czuje zażenowanie a nawet strach przed czekającym je badaniem i pytaniami lekarza ze względu na ich intymną naturę. Aby zmniejszyć uczucie dyskomfortu dobrze jest wybrać się na pierwszą wizytę z mamą lub zaufaną przyjaciółką.

Kiedy udać się na pierwszą wizytę?

Nie ma określonego wieku. Jeżeli kobieta nie współżyła seksualnie, miesiączkuje regularnie, nie ma żadnych dolegliwości, to na pierwszą wizytę może zgłosić się około 18 – 20 roku życia. Badanie ginekologiczne jest konieczne jeśli wystąpią problemy takie jak:

• Nieregularne, obfite miesiączki,
• Silne bóle miesiączkowe,
• Bóle w podbrzuszu nie związane z fazami cyklu,
• Przed planowanym rozpoczęciem współżycia (badanie i informacja o metodach antykoncepcji),
• Lub inne, niepokojące pacjentkę objawy.

Jak przygotować się do pierwszego badania ginekologicznego?

Przede wszystkim należy wybrać lekarza i umówić się na wizytę. Jeśli wizytę zaplanujemy w poradni, która ma podpisany kontrakt z NFZ i koszt wizyty ma być refundowany, należy przygotować dokumenty potwierdzające nasze ubezpieczenie. Zazwyczaj nie jest to konieczne w przypadku wizyty w prywatnym gabinecie, dobrze jest jednak upewnić się jeszcze przed wizytą, jakie dokumenty są wymagane.

Na wizytę lekarską warto zabrać ze sobą kalendarzyk menstruacyjny, w którym zaznaczamy początek i koniec każdej miesiączki. Lekarz podczas wizyty będzie pytał o datę pierwszej miesiączki, długość cykli, datę ostatniej miesiączki, obfitość miesiączek, ewentualne objawy i towarzyszące dolegliwości, przebieg dotychczasowego rozwoju fizycznego, okres dojrzewania oraz przebyte choroby jak i operacje. Jeśli na stałe zażywamy jakieś leki lub jesteśmy uczuleni na pewne preparaty, należy o tym poinformować lekarza.

Jak wygląda badanie ginekologiczne?

Współczesne gabinety lekarskie powinny składać się z kilku pomieszczeń: miejsca, gdzie lekarz przeprowadza wywiad i bada pacjentkę oraz miejsca gdzie można się rozebrać i przygotować do badania (możliwość skorzystania z urządzeń i materiałów sanitarnych). Zazwyczaj pacjentka może skorzystać z udostępnionego jednorazowego okrycia. Z łazienki bezpośrednio wchodzi się do gabinetu badań, w którym znajduje się fotel ginekologiczny odpowiedniej konstrukcji, który umożliwia ułożenie kobiety we właściwej pozycji umożliwiającej lekarzowi badanie.

W trakcie badań czasami obecna jest położna, o czym lekarz wcześniej informuje pacjentkę. Przed rozpoczęciem badania lekarz powinien wyjaśnić pacjentce, na czym polegać będzie badanie, zasygnalizować jego rozpoczęcie oraz w trakcie trwania badania informować o kolejnych planowanych czynnościach.

Inaczej wygląda badanie kobiety, która rozpoczęła współżycie seksualne, a inaczej dziewicy. U kobiety, która inicjację seksualną ma przed sobą, badanie ginekologiczne przez pochwę jest czasami również możliwe, jeśli budowa błony dziewiczej umożliwia ten sposób badania. Jednak w większości przypadków u dziewic wykonuje się badanie przez odbyt.

Badanie wziernikiem polega na umieszczeniu metalowego lub częściej jednorazowego, plastikowego wziernika w pochwie celem oceny ścian pochwy i szyjki macicy oraz , jeśli to konieczne, pobraniu wymazu cytologicznego. Następnie lekarz wykonuje badanie dwuręczne wkładając palec lub dwa palce jednej ręki do pochwy, a druga ręką lekko uciskając podbrzusze. Ocenia w ten sposób rozmiar, kształt i położenie macicy, jajników i jajowodów. Przed badaniem pacjentka powinna opróżnić pęcherz moczowy.

U młodych kobiet, które nie współżyły seksualnie, badanie dwuręczne lub za pomocą wziernika często nie jest wykonywane i lekarz ogranicza się tylko do oceny narządów miednicy mniejszej poprzez badanie USG.

Lekarz powinien również zbadać piersi, aby wykluczyć ewentualne zmiany chorobowe. Można poprosić lekarza lub położną o poinstruowanie jak wykonywać samobadanie piersi i na co zwrócić uwagę. Badanie sutków w miarę upływu lat jest jednym z najważniejszych badań, które kobieta przeprowadza samodzielnie, najlepiej bezpośrednio po miesiączce, kiedy piersi są rozluźnione. Regularna samokontrola piersi pozwala znacznie częściej wcześnie wykryć zmiany chorobowe aniżeli jednorazowe badanie wykonane przez lekarza. Pozwala ona na wykrycie zmian strukturalnych np. w postaci małego guzka, często wiele miesięcy przed wystąpieniem dolegliwości bólowych, co ma istotne znaczenie w wykrywaniu i prognozowaniu dalszego leczenia.

Jak często pacjentka powinna zgłaszać się na badania ginekologiczne?

Badanie ginekologiczne jest bardzo ważnym badaniem a jego regularne przeprowadzanie zmniejsza ryzyko ciężkich chorób. Wcześnie wykryte zmiany są częściej w pełni wyleczalne. Profilaktyczne wizyty u ginekologa powinny odbywać się raz na rok, natomiast badanie cytologiczne co najmniej raz na dwa - trzy lata, a jeśli to możliwe najlepiej także co roku. Regularne wykonywanie wymazów cytologicznych (pierwsze badanie cytologiczne wykonuje się zazwyczaj po rozpoczęciu współżycia seksualnego) pozwala na wczesne wykrycie zmian chorobowych w obrębie szyjki macicy i w szczególności stanów przedrakowych i raka szyjki macicy.

Każda kobieta, a w szczególności młoda, która jeszcze nie rozpoczęła współżycia seksualnego, powinna zastanowić się nad szczepionką przeciw wirusom brodawczaka ludzkiego (HPV) praktycznie likwidującą ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy, który jest powodowany przez zakażenie niektórymi typami tego wirusa.

Konsultacja medyczna: dr nauk med. Adam Mościcki, specjalizacja położnik - ginekolog